ٻاٽ ۾ لاٽ ٻاريندڙ شاعر: استاد بخاري


 

ٻاٽ ۾ لاٽ ٻاريندڙ شاعر استاد بخاري

ادريس عاجز عباسي

هن ڌرتيءَ تي اهڙا نيڪ انسان پيدا ٿيندا رهيا آهن جن انسان ذات کي سنوارڻ ۽ سڌارڻ لاءِ پنهنجون زندگيون وقف ڪري ڇڏيون. انهن امن ۽ پيار جو پيغام ڏنو. ميٺ محبت جو درس ڏيندڙ همٿ ۽ حوصلو ڏياريو. اهڙا سچا انسان، معاشري ۾ اعليٰ مقام رکن ٿا ۽ پنهنجي قوم جي سڃاڻپ بڻجن ٿا. شاهه ڀٽائيءَ کي ڏسو، جنهن سنڌي قوم جو ڳاٽ اوچو رکيو ۽ سنڌي ٻولي بچايائين. ان مان ثابت ٿيو ته پنهنجي قومي سڃاڻپ برقرا رکڻ لاءِ، شاعرن اديبن جو هجڻ تمام ضروري آهي. شاهه، سچل کان پوءِ سنڌ ۾ کوڙ سارا شاعر پيدا ٿيا، جن هن سماج جي هر عنصر تي پنهنجي منفرد رنگ ۽ ڍنگ سان لکيو. استاد بخاري به هڪ اهڙو ئي نانءُ آهي، جنهن ٻاٽ ۾ لاٽ ٻاري نئون سج اُڀارڻ جو جتن ڪيو. کيس سنڌي قوم جي پيڙائن جو پورو پورو احساس هو. جيو ۽ جيئڻ ڏيو جا سبق پڙهائيندڙ استاد، سوچيندو هو ته خلائي دور جو لکيو پڙهيو انسان، وحشي ڇو هجي؟ پاڻ نهايت سولڙي ٻولي ۾ چوي ٿو ته:

بهشت ڀونءِ بڻايو، جيو ۽ جيئڻ ڏيو،

جهان کي نه جلايو، جيو ۽ جيئڻ ڏيو،

جوان لاش تي روئن ونيون، اميون ۽ ڀيڻون،

حسين مرڪ بچايو، جيو ۽ جيئڻ ڏيو.

ترقي پسند سوچ ئي مزاحمتي اظهار جو وڏو سبب آهي. جنهنڪري شاعر ۽ اديب، قومي شعور سان، سگهاريون سٽون سرجي، ستل لوڪ کي جاڳائيندا آهن. هونئن به سياستدانن جي ڊگهي تقرير کان، شاعر جي هڪ سٽ ئي ڪارائتي هوندي آهي. جنهن ۾ غريبن جي حقن جي ڳالهه ڪيل هجي، استاد بخاريءَ جي شاعري به ڏتڙيل ۽ ڏکايل معاشري کي آٿت بخشي ٿي. ڇاڪاڻ جو استاد ٻين جي درد کي پنهنجو درد سمجهي ٿو.

سامان تباهيءَ تي ڪروڙين رقمون،

خرچن ٿيون خوشيءَ سان ڌڙاڌڙ قومون،

گولين ۽ بمن لاءِ خزانا کليل،

ڪو ڏوهه ڪيو آهي فقط تو ۽ مون!

سائين جي ايم سيد، زندگي جي پوئين سالن ۾ ڪراچيءَ جي تاج محل هوٽل ۾ تقرير ڪندي چيو هو ته؛ ”سنڌ کي آزاد ڪرڻو اٿوَ ته اخلاق سڌاريو. پاڻ ۾ ٽڪرا ٽڪرا نه ٿيو. مِڙي مُٺ ٿيو. سڀني پيغمبرن به اخلاق تي زور ڏنو آهي. جيڪو چئو سو ڪري ڏيکاريو ۽ پاڻ توڙي ٻين ۾ قومي شعور پيدا ڪريو.“ جڏهن استاد جي شاعري پڙهون ٿا ته اسان کي استاد جي سموري شاعريءَ ۾ رهبر سنڌ سائين جي ايم سي وارو فڪر جهلڪندڙ نظر اچي ٿو. ڇاڪاڻ ته استاد به ساڳئي منزل جو پانڌيئڙو هو ۽ سنڌ جي حقيقي عاشقن ۾ نانءُ لکيو هئائين. هڪ هنڌ لکي ٿو ته:

ڪو به ڪڙمي ڪنجهي، ڪو به مانجهي منجهي، منهنجي لونءُ لونءُ لنجهي،

ڏک سڄي ڏيهه جو، ڏيج مون کي ڏجو، منهنجو نالو لکي

ها جڏهن ۽ جتي، ديس جي دنگ تي، جوٽڻي جوٽجي،

مون کي منهنجي قبر مان به ڪوٺي نجو منهنجو نالو لکو

ڀيڙ آهي، ڊگهي لسٽ آهي وڏي، وچ تي ناهي وٿي،

ڪنهن نه ڪنهن ڪنڊ تي، سنڌ جا عاشقو منهنجو نالو لکو.

استاد بخاري روايتي شاعريءَ کان وٺي، جديد سنڌي صنفن تي به گهڻو لکيو آهي. بنيادي طور استاد، بيت ۽ وائي جو شاعر آهي. سندس بيت، خون جگر ۾ ٻڏل نظر اچي ٿو. سسئيءَ جي باري ۾ چيل بيتن منجهان، هڪ بيت نموني طور ڏجي ٿو.

مون لئه ماءُ مساڻ، ڀنڀور شهر ڀنڀور جو،

جيجل جانب ريءَ، ڪريان ڪنهن سان روح رهاڻ،

تنهنجو راڄ تساڻ، منهنجو ڪاڄ ڪوهيار ۾.

ميهر جي سهڻي، جيڪا مهراڻ جي موج ۾ ترندي به، موت کان نه ڊڄندي هئي، سا آخر ساهڙ سان گڏ منجھس سمائجي ويئي. اها سهڻي جنهن لاءِ شاهه ڀٽائي به چوي ٿو ته؛ ”ساهڙ سندو تن، گهاگهائي گهڙن جي.“ ان سهڻيءَ کي استاد به گهڻو ڳايو آهي. سهڻيءَ جي سڪ ۽ اڪير کي پنهنجي بيتن ۾ سهڻين تشبيحن سان هيئن ٿو لکي ته:

تڏون ڪن تر تر اڻٽڻ سهڻي سوچ ۾

تارن جي جهر مر چر پر چاهت هانو ۾

جهڙي ريت شاهه سائين تتي ٿڌي ۾ ڪاهڻ جي صلاح ڏني آهي، ساڳي طرح استاد بخاري به پنهنجي سٽ سٽ ۾ پٺ تي نه هٽڻ ۽ اڳتي وڌڻ جي ڳالهه ڪئي آهي، استاد جي قومي شاعري پڙهڻ سان قومي غيرت جاڳي پوي ٿي استاد وري وري چوي ٿو ته:

يارو اڳتي وڌو، ڪجهه ته اڳتي وڌو

پير پيا ٿو ڦٽيا، هانو پيو ٿو رڌو،

ڪجهه ته اڳتي وڌو.

جو هٽيو سو ڪٽيو، مومن کي آهي پتو،

ڪجهه ته اڳتي وڌو.

هي جو اجرڪ آ ويڙهيو پيو، تنهنکي ڦاڙي اڌو اڌ ڪريو.

هڪڙو سر سان ڪفن ۽ ٻيو سندرو ٻڌو،

ڪجهه ته اڳتي وڌو.

سنڌي شاعرن ۾ شاهه، سچل، سامي، سرڪش، منشي، باغي، شيخ اياز ۽ نارائڻ کي جيڪڏهن پڙهبو ته انهن پنهنجي پنهنجي شاعري ۾ سنڌ ڌرتي جي قومي ڪردار کي گهڻو ساراهيو آهي. استاد بخاريءَ جي شاعري ۾ به اهڙن قومي هيرن جو ذڪر گهڻو تڻو اچي ٿو جن ۾ منصور، دودو، دريا خان، هوشو شيدي، هيمو ڪالاڻي، مخدوم بلاول شهيد، روپلو ڪولهي، ذوالفقار علي ڀٽو، پير پاڳارو وڏو ۽ ٻيا اهم ڪردار شامل آهن. جن نه جهڪڻ، سچ ۽ سنڌ تي سر ڏيڻ جي ڳالهه ڪئي. استاد به ٻين قومي ڪردارن کي اٿينس جي سقراط ۽ عيسيٰ سان ڀيٽا ڏئي ٿو. جنهن مان هڪ زهر جو پيالو ڏوڪيو ته ٻيو صليب تي چڙهيو ۽ امر ٿي ويا. استاد پنهنجي شعر ۾ چوي ٿو ته:

جو اٿيو ڳاٽو، اهو ناهي جهڪيو،

دار تي رهندڙ، اھو ناهي جهڪيو،

پنج کنڊ ۽ ست مها ساگر گواهه،

ڀونءِ جو ٻيٽو، ڀٽو ناهي جهڪيو،

انگ گهاڻي ۾ پيڙجن ۽ پيسن پيا،

سنڌ جو عاشق سچو ناهي جهڪيو.

سنڌ جو سر سمجهه کوسو ڪاپڙي،

جو تنبو ڦاڙي لنگهيو ناهي جهڪيو.

مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون ساٿيو،

جو به هوشو چئي چڪو ناهي جهڪيو

روپلو ڪولهي سلي ساٿي نٿو،

آڱريون شعلو الو ناهي جهڪيو.

لئمبرڪ لوڌون بڇيون ڦاهيون ٽنگيون،

وير پاڳارو وڏو ناهي جهڪيو.

تاريخ سنڌ جو مطالعو ڪرڻ سان اسان جو هانءُ ڏڪي وڃي ٿو. ڇاڪاڻ ته تاريخ جو ورق ورق ان ڳالهه جي شاهدي ڏئي ٿو ته اسان جي سنڌ ۾ ڪيڏا نه ڪلور ٿيا آهن. عظيم انسانن جون عزتون لٽيون ويون. هٿ ٺوڪي تاريخ لکندي، قاتل چٽا فاتح لکيا ويا. مطلب ته سونهاري سنڌ ۾، منڍ کان اڄ تائين، ڌارين جون يلغارون رهيون آهن. سنڌ لٽجندي رهي آهي. سنڌي ڦاهين تي چڙهندا رهيا آهن. انسانيت کي لڄائيندڙ اهڙا واقعا هر هڪ دل تي اثرانداز ٿين ٿا، پر شاعر ته اڃا به حساس دلين جا مالڪ هوندا آهن ۽ انهن جي دلين تي قومي درد اڃا گهرو اثر ڇڏيندو آهي.

استاد به اهڙو ئي قومي شاعر آهي. جيڪو سنڌ جي سورن سببان روڳي بڻيو. زندگي ۽ موت جي ٻه واٽي تي بيٺي به، استاد وقت جي نبض تي هٿ رکي، هڪ مفڪر جي حيثيت ۾ سوچي ٿو؛ ”ديس اندر ڪالهه ڇا ٿيو؟ سڀاڻي ڇا ٿيڻو آ ….؟؟“ ڇو ته استاد کي آئيندي جو اونو هو. پاڻ کي تاريخ اڳيان پيش ڪري، هيئن ٿو چوي ته:

مون کان تاريخ پڇي ته ڪٿي بيٺو هان

زندگي موت ٻِه-واٽو اتي بيٺو هان،

ڇا ٿيو ڇا اڃا ٿيندو سو پتو ٿم، ڇو جو

وقت جي نبض تي هٿ پنهنجو رکي بيٺو هان.

مٿئين ڪلاس جا ماڻهو پنهنجا ناتا زردار ماڻهن سان ئي جوڙيندا آهن. جن وٽ بي انداز دولت هجي، گاڏيون هجن، بنگلا هجن ۽ زماني جي هر عياشي هجي. وچين ڪلاس جا ماڻهو وري پنهنجو غم ٽارڻ لاءِ ڪو راهه رفيق ڳولهي وٺندا آهن. جيئن ساڻس زماني جو غم اوري، دل جو بار هلڪو ڪري سگهن. جيڪڏهن ڏکن جي ڏيهه ۾ ڦاٿل آهي ته بس غريب ۽ مزدور طبقو، ڳوٺ جون گهٽيون، شهر جون بازارون ۽ ملون. اھي ڳالهه جي شاهدي ڏيندا ته غريب ۽ مزدور طبقو، سڄي عمر روزگار لاءِ تڙپي ٿو. استاد بخاري پڻ هن طبقي سان همدردي ظاهر ڪري ٿو ۽ چئي ٿو ڏئي ته:

امير پير کي زردار يار جي ڳولا، وچين ڪلاس کي غمٽار پيار جي ڳولا،

ملون، بزار، ٻنيون ڳوٺ جون گليون شاهد؛ غريب لوڪ کي رڳو يار جي ڳولا.

امير پير کي مان شان جو اونو، وچين ڪلاس کي ڪلچر زبان جو اونو،

مريض ملڪ جي قرضي عوام کي، اٽي علاج لٽي ۽ مڪان جو اونو.

استاد کي اڃا به ڪي سال، صديون جيئڻو هو. هن لکڻ پئي چاهيو. هن دور جي هر برائيءَ تي، کوٽي سياست تي، ويڪائو وڏيري تي. پر افسوس جو زندگيءَ سندس ساٿ نه ڏنو. استاد بخاري جسماني طور اسان سنڌين سان گڏ نه آهي پر سندس پاڪ روح، اڄ به پنهنجي مالڪ ۽ هير جي هڳاءَ جهڙين شخصيتن سان گڏ، ڪنهن اڙٻنگ، جوڌي ۽ جوان پهريدار وانگر سنڌ جي گهٽي گهٽي ۾ ضرور گهمندو هوندو. جيئن نه ڇنڻ واري ڳالهه هن شعر ۾ ڪئي هئائين.

سڳو نه ناهي سنگهر به ناهي، ڇنا هي ناتا ڇني نه سگهندس،

رسيم سرتي سڏيم سامي، ڌڪيم ڌرتي ته ڇا ڪريان مان،

حبيب تو کان ڇڄي سگهان ٿو، زمين ري مان جي نه سگهندس،

وري وري ڇو ڪرين ٿي پارت، غيور ٿڃ تي ويساهه ڪر تون،

ترار ڪنهن جي سهي سگهان ٿو، ميار ڪنهن جي سهي نه سگهندس.

Advertisements

استاد بخاري: موجوده سنڌ جو يگانو قومي عوامي طبقاتي ۽ انقلابي شاعر-زاهده شيخ


 

استاد بخاريءَ جي شاعري پنهنجي قوم جي اڪثريتي عوام جي زندگيءَ جي عڪاسي به آهي ۽ انهن جي خواهشن، جذبن ۽ خوابن جي ترجمان به آهي ته وري انهن کي بيمارين، جهالتن، اونداهين ۽ وهمن ڀري زندگي کان ڇوٽڪاري جو گس ڏيکاريندڙ به آهي. استاد پنهنجي قوم سان گڏ تڙپندڙ ۽ گڏ کلندڙ ۽ گڏ جدوجهدون ڪندڙ شاعر آهي.

استاد جڏهن چوي ٿو:

سنڌ جي سورن جو ڪونهي آند پاند،

گهر ڊٺل وهڪيل ڍڳي، ڪمزور ڏاند،

پوءِ به شهپر کي وٽيندي پيو چوي،

سؤٽ سان ڪرڻُ اٿم جلدي پلاند!

يا جڏهن چوي ٿو:

ڏيون امتحان پر پڙهڻ کان کانسواءِ،

ڏسون ڪاميابيون ڪڙهڻ کانسواءِ،

وٺون حق پنهنجا گهرڻ کانسواءِ،

وڏا وير سڏجون وڙهڻ کانسواءِ!

ته ان وقت هو پنهنجي ماڻهن جي غلط ۽ نقصانڪار روين کي ظاهر ڪري ٿو جو هو ڄاڻي ٿو ته خرابين کي ظاهر ڪرڻ بنا ختم نه ڪري سگهبو. استاد پنهنجي وطن سنڌ سان محبت جو اظهار اهڙو خوبصورت نموني ڪيو آهي جو خود ان محبت تي محبت ٿي اچي.

جو توسان رکي سيلُ، ڀلي ڀيل هجي ڪو،

سو ڀيل ڀري پيرَ، سندس پير چمون ٿا.

جو توسان رکي کوٽ، ڀلي گهوٽ هجي ڪو،

ان گهوٽ مٿان چوٽ مٿان چوٽ ڪريون ٿا.

ائين نه ته ڪو هي فلاڻو خان آهي يا مون کي عزت ڏيندو آهي ته تنهنڪري ان جا سڀ ڏوهه معاف.

يا وري:

ٽهڪين ته ٽڙن موتيا

سڏڪين ته ڦٽن ڦٽڪا،

من، تون ته نه منجهندي ڪر!

مان منهنجون ستئي پيڙهيون،

رانڀاٽ ڪري روئينديون،

او سنڌ! نه روئيندي ڪر!

ڪنهن شهر ۾ محلي ۾،

ڪنهن ديهه ۾ ديري ۾،

توکي ته ڇپايان مان!

ڊاڪو ٿا هڻن ڊاڪا،

چؤڦير لکين جهاٽا،

ڪٿ سنڌ لڪايان مان!

لطيف وانگر استاد به اهڙو شاعر آهي، جنهن زندگيءَ جي تقريباً سڀني پاسن تي لکيو آهي، جنهن عام ۽ روزمرهه جي زندگيءَ تي به لکيو آهي ته وري خاص حالتن ۽ موقعن تي به لکيو آهي. جيئن سنڌ ۽ سنڌين جي حالت ڏسي چوي ٿو:

وڏا شهر دهشت جي شعلن ۾ آهن،

ننڍا ڳوٺ ڌاڙن جي کورن ۾ آهن،

هجي لانگ بوٽن يا ووٽن جي موسم،

هي گگدام سنڌي ته سورن ۾ آهن.

يعني مارشل لا هجي توڙي جمهوريت پر سنڌي ماڻهن لاءِ ساڳيا ڏوجهرا.

استاد سنڌين کي سورن ۾ وجهندڙن کي به سڃاڻي ٿو.

چئي ٿو:

ڪي لوڻ کڻي، چهڪ ڏئي، چير ڏين ٿا،

ڪي زهر ڀري زوم ڪري تير هڻن ٿا.

انصاف پڇيو: نانوَ ڏسيو ڪير هي آهن؟

فرياد چيو: مير ته ڪي پير چون ٿا.

وري پڇي ٿو:

واهرو ويري ٿئي، پوءِ ڇا ڪجي؟

روشني ميري ٿئي، پوءِ ڇا ڪجي؟

جو ڪري چوري، ڊڪي زوري وري،

سو اچي پيري ٿئي، پوءِ ڇا ڪجي؟

استاد اتي بس نٿو ڪري- وري بچاءَ جو گس به ڏسي ٿو.

غدار دوست ٿين، ڌڪاري ٿُڪي ڇڏيون،

جهونجهار پنهنجا ياد بنايون بچي پئون!

ماري وجهن ٿيون تر کي مسلسل منافقيون،

جي فيصلا سچار بنايون بچي پئون!

اڀرو ته اڄ قيام ڏهاڙو ڪري وجهون!

پگهري پون پهاڙ ڪو ڪاڙهو ڪري وجهون!

پردي ۾ انڌ، ڌنڌ بنا پردي ٿي پون،

پر مار کي ته الف اگهاڙو ڪري ڇڏيون!

هٻڪندڙ،  سوچيندڙ، ڪنڊون پاسا ڪري فيصلا ڪن جدوجهدن کان ڀڄڻ جي ڪوشش ڪندڙن کي تنبيهه به ڪري ٿو.

هاڻي به جي نه وٺندو پنهنجي حقن جو قبضو،

کاڻين، ٻنين، ملن ۾ کاتن پڪن جو قبضو،

شهرن ۾ پنهنجي پاڙن، چونڪن هٽن جو قبضو،

پوءِ سمجهو سرتي هوندوَ، ڌارين ڌڪن جو قبضو.

۽ کين سمجهائي ٿو:

جو پير هٽيو، سو پير ڪٽيو،

هي خوف به طاري رکڻو آ.

جا وِک وڌي، ڄڻ لال لڌي،

هي جوش به جاري رکڻو آ.

ڳالهه ڪجي ته مضبوطيءَ سان پير ڄمائي ڪجي. باقي مڙي ئي فارملڪٽي پوري ڪرڻ واري ڳالهه استاد جي نظر ۾ بلڪل بي معنيٰ آهي:

ڌوڏيئين نه درختن کي،

ڏئي اوٽ ٿو ڏيئن کي،

طوفان اهو ڪهڙو!

آزار ڪٿي ڦٿڪيا،

پر مار ٻڌي ٽهڪيا،

اعلان اهو ڪهڙو!

استاد بخاريءَ جڏهن وڏيرن، جاگيردارن ۽ ڪامورن کي ذاتي ۽ طبقاتي مفادن خاطر سنڌين جون کلون لاهرائيندي، کين تباهه ۽ برباد ڪندي ۽ سندن وسيلا کسائيندي ڏٺو- جيئن اڄڪلهه دهشتگرد پرست راڄ سنڌين مٿان مڙهيو ويو آهي ۽ اهڙن وقتن تي سنڌي عوام کي خاموش ڏٺو ته حيران ٿي سوال ڪيائين:

حڪومت ته عهدن ۾ مجبور آهي،

پر آزاد رعيت کي ڇا ٿي ويو آ؟

ڪندي مصلحت فيصلا آهي گم سم،

حقيقت جي غيرت کي ڇا ٿي ويو آ؟

ڳڻتي به ڪري ٿو!

اڄ نه جي دهشت ڪُٺي، ڪسندي ڪڏهن؟

هي قيامت قهر جي کٽندي ڪڏهن؟

وري جڏهن ڏکي کان ڏکين حالتن ۾ به وطن ۽ وطن واسين لاءِ ويڙهاند ڪندڙ ڪن ثابت قدم ماڻهن کي ڏسي ٿو ته حوصلو پيدا ٿئيس ٿو.

او طوفانو، ڪارونجهر گهر منهنجو آ،

سَرَ- تيليءَ تي چيهي جو آکيرو ناهي.

دهه- دهه، دڳ- دڳ قبضو آ، تر منهنجو آ،

ڳيري وارو ٽاري تي واهيرو ناهي.

اهڙي وقت تي جڏهن وطن جا مجاهد سچا انقلابي سچائيءَ خاطر وڙهندا هجن، تڏهن انهن جي نيڪنامي تي پريشان ٿيندڙن جي حالت کي ۽ انهن جي نيڪناميءَ تي خوش ٿيندڙن جي دلي ڪيفيت کي استاد ڏاڍو سهڻي نموني چٽيو آهي:

حاسد جي دل وک وک ڇلڪي،

ننڍڙي سوڙهي گهاگهر وانگر.

ساٿين جي دل ڇوليون ماري،

هيڏي ساري ساگر وانگر.

استاد جو شاعريءَ ڏانهن رويو به عوام دوست آهي. هو ايڏو وڏو شاعر هوندي به اڪيلي شاعر کي سڀڪجهه نٿو سمجهي. هو سطحي قسم جو ماڻهو ناهي. هو عالم آ، ڏاهو آ. تنهنڪري گهڻ طرفين ڳالهين کي اهميت ڏئي ٿو. ذهني پورهيي ۽ جسماني پورهيي جي گڏيل طاقت تي يقين رکي ٿو:

منهنجي هٿ ۾ ڪلڪ ۽ ڪانگ،

تنهنجي هٿ ۾ ڏاٽو ڏانگ،

مان ٿو ڪاٽيان قهري سوچون

تون ٿو مارين زهري نانگ.

شور ڪهڙو لهر جو ساگر سوا،

زور ڇا جو واءُ جو اوٿر سوا،

شعر منهنجو گر جي، گڏجي قوم سان،

اَسِلحو بيڪار آ لشڪر سوا.

او هاري او ناري! او ڪڙمي مزدور!

اسان واريون ڪلڪُون امانت اوهانجي.

توهان جون تکيون ڪوڏون ۽ ڪهاڙيون،

توهان جو قسم آهي طاقت اسان جي.

استاد هڪڙو آدرشي انسان هو- هن جا آدرش عظيم هئا. قوم جي روشن مستقبل جو آردش. صحيح ۽ غلط ۾ فرق ڪري صحيح کي مان ڏيڻ جو آدرش- منافقت کي ظاهر ڪرڻ جو آدرش. پورهيت طبقي کي ظالم طبقن ۽ پرمارن جي پنجوڙن کان آزاد ڪرائڻ جو آدرش ۽ وري اهي آدرش به مضبوط علمي بنيادن تي ٻڌل- بخاري هڪڙو سچو پچو ۽ پڪو پختو عالم قسم جو انقلاب دوست انسان هو.

سندس هي نظم ان حقيقت جي عڪاسي ڪري ٿو:

زندگي هڪ موقعو، ڪئي واقعا،

لمحي لمحي ۾ جڳن جا فيصلا.

فيصلو سورهيه بلاول جو پڪو،

سنڌ لئه سوچي جيئو جڳ جڳ يڪو.

فيصلو کهڙي وزارت جو ڪيو،

قوم جرمانو حقارت جو ڪيو.

فيصلو، خوشبو وڌي رڪجي هوا،

سنڌ جيئي پر ڪمي ڪڙمي سوا.

فيصلو آزادگيءَ ۾ آ مزو،

پر سجاڳي عام جي بنبي ڏچو.

فيصلو آزادگي برپا ڪجي،

عام ٿي اوٿر اٿي پو ڇا ڪجي.

واهه ڙي وا، بورجوازي فيصلا!

دلفريبي، دوکيبازي فيصلا!

مان سڃاڻان سوچ تنهنجي بورجوا،

انقلابي ٿي نه سگهندين بورجوا.

انقلابي، بورجوا تقليد ڇڏ!

انتها ڏي آ، رڳو تمهيد ڇڏ!

انقلابي، بورجوا تدبير ڇڏ!

پورهيتن ڏي ڊوڙ، پير ۽ مير ڇڏ

انقلابي، بورجوا دستور ٽوڙ!

جهور زرداري ستم، مزدور جوڙ.

انقلابي، انقلابي هوندو آ،

اجتماعي، انفرادي هوندو آ.

انقلابي، انقلابي هوندو آ،

عيش جي ڪڇ ۾ عذابي هوندو آ.

انقلابي، انقلابي هوندو آ،

ڌوڌ کان هر دور باغي هوندو آ.

انقلابي، انقلابي هوندو آ،

دور کي ڌوڏڻ جو عادي هوندو آ.

انقلابي، انقلابي هوندو آ،

غار ٿي ويندي به غازي هوندو آ.

انقلابيءَ جي عبارت اڻ ڪٿي،

انقلابيءَ جي ثقافت سرڪشي.

انقلابيءَ جي بغاوت بندگي.

او زندگي!

او زندگي!